Dốc Quèn

Từ sự hiện diện của dốc Quèn… Xưa, giữa cánh đồng khá bằng phẳng này lạc lõng một dải núi như thể bức tường thành chắn ngang cuộc thâm nhập của người xứ lạ. Chuyện cũng chưa lâu nhưng người già trong làng chỉ nhớ đó là một ngày trong kháng chiến chống Mĩ, một đơn vị quân nhân đã hi sinh gan góc ở nơi này. Sự kiện bi tráng ấy sẽ không có gì đặc biệt ở một giang sơn chịu nhiều tổn thất trong chiến tranh, nếu không gắn với việc chính lữ đoàn công binh này đã xẻ núi, mở ra con đường men theo thung lũng để tường cánh đồng Phú Thượng. Sự hi sinh đó lặng lẽ như những buổi trưa mùa hạ qua dốc Quèn cảm nhận hơi mát từ đá; những cái tên âm thầm mau chóng khắc ghi thành huyền tích bởi màn sương huyền thoại trong những câu chuyện kể của dân làng. Thường nhật, mải việc đồng áng, đánh cá chẳng mấy ai nhắc nhiều. Nhưng, hễ có khách lạ về thăm, mỗi khi đưa nhau qua dốc Quèn hấp tấp như sợ không kịp qua Sồng Cuộn mưa rừng lại về ngăn lối, người ta vẫn níu chân khách dừng lại để kể cho người phương xa nghe sự tích dốc Quèn. Người mới tới nơi này một lần, nếu chỉ nhìn qua sẽ chẳng mấy chú ý ngoài hai bờ vách đá hiếm hoi giữa những cánh đồng. Chỉ khi, được chính những người dân bản địa nơi đây chỉ tay hay dẫn lối mới nhận ra ở phía trên kia còn có một miếu thờ với bao điều bí ẩn. …Đến bia không chữ Người dân nơi đây kể rằng, có một tấm bia đá không chữ nằm ngay gần miếu thờ nhưng lại không có chữ. Chừng như những ám thị vô ngôn của tạo hóa cũng có sự đồng điệu với dấu chấm lửng, với một câu hỏi tu từ, một cái kết mở của văn chương. Xưa kia có đôi vợ chồng nọ từng lấy tấm bia ấy về đặt ở cầu ao nhưng rồi chính bản thân họ đã gặp tai họa. Và, thế là tín vật lẻ lại trở về đúng vị trí của nó trong sự nguyên vẹn của niềm kính cẩn, tôn thờ những giá trị văn hóa của người dân nơi đây. Cho dù, có thể đó chỉ là sự tình cờ ngẫu nhiên. Bên cạnh sự hiện diện của tấm bia ấy còn là cây thị cho quả chín thơm nhưng không một ai dám hái trộm, vì sợ những lời nguyền cấm kị. Trái thị chín hay chính vẻ đẹp hoang vu của dốc Quèn, tấm bia đá không một chữ khắc ghi hẳn sẽ còn là một câu hỏi lớn cho những ai mê say tìm hiểu. Chỉ biết rằng với những ai phải cất bước li hương, trước lúc từ giã làng quê sau lưng với những cánh đồng làng Phú Thượng, Tiên Lữ thì dốc Quèn tựa như hương quan (cổng làng) thêm một lần quay đầu ngoái lại. Quê nhà khuất bóng hoàng hôn sau dốc Quèn, đôi bờ tường đá cứ xa dần như hai cánh cổng sắp sửa khép chặt để làm trái tim người con xa quê thắt lại trước khi tức tưởi bước qua ngầm Sồng Cuộn về bên bờ sông Bôi rồi tìm tới trăm ngả rẽ cuộc thế. Quê hương dù chỉ là miền đất khai khẩn non một thế kỉ nhưng cũng đủ để lòng người bén rễ, làm nên căn cội tâm hồn bởi những giá trị văn hóa, ghi công ơn sự hi sinh của những con người quật cường. Bùi Việt Phương